Mogielnicki przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego

Sprawa Mogielnicki przeciwko Polsce nr 42689/09 stanowi kolejny artykuł z cyklu naruszeń prawa do rzetelnego procesu sądowego na przykładach konkretnych skarg złożonych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Poprzednio omówiłam następujące sprawy:

  1. Naruszenie prawa oskarżonego do rzetelnego procesu na przykładzie skargi Kowalski przeciwko Polsce

  2. Sprawa Bar-Bau sp. z o.o. przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu

  3. Sprawa Chyżyński przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

  4. Sprawa Wersel przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu karnego.

Tym razem omówię jedno z najnowszych orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydane w dniu 15 września 2015 r. W sprawie Mogielnicki p. Polsce przedmiotem sporu była kwestia odmowy zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych, w tym opłaty od apelacji w wysokości 100 tys. zł, przez sąd, który błędnie uznał, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty w takiej wysokości. Z racji tego, że sytuacja finansowa Skarżącego nie pozwalała na zapłatę takiej kwoty, Skarżący tego nie uczynił przez co sąd krajowy odrzucił jego kasację z powodu nie uiszczenia wymaganej opłaty. Szczegóły sprawy, stanowisko Rządu oraz decyzję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka omówię poniżej.

Na początku chciałabym przypomnieć na czym polega prawo do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Stoi ono na straży prawidłowego oraz sprawiedliwego procesu sądowego i jest uznawane za jedno z ważniejszych uprawnień każdego człowieka. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Możemy wyróżnić kilka aspektów prawa do rzetelnego procesu sądowego. W jego skład wchodzi m.in. prawo do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

Jak widać powyżej przeróżne sytuacje mogą wpłynąć na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego.

Stan faktyczny:

Skarżący – Jerzy Mogielnicki – wnosił o zasądzenie od dużej spółki farmaceutycznej, której był dyrektorem kwoty 2 060 917,97 złotych jako odszkodowania z tytułu odmowy przyznania mu możliwości zakupu opcji menadżerskich. Jego zdaniem takie zachowanie było niezgodne z postanowieniem podjętym przez zgromadzenie akcjonariuszy. Powództwo Skarżącego zostało oddalone w dwóch instancjach. W każdej z nich Jerzy Mogielnicki był zwolniony przez Sąd od ponoszenia kosztów sądowych.

Skarżący przekonany o swojej racji zdecydował się wystąpić do Sądu ze skargą kasacyjną. Ponownie złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych w wysokości około 100 tys. zł lub częściowe zwolnienie ponad kwotę 5 000 zł. Wskazał, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu z kilku powodów, m.in. z powodu śmierci żony, konieczności podziału majątku z pozostałymi spadkobiercami.

Sąd Apelacyjny nie uznał argumentów Skarżącego i nie zwolnił go od poniesienia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącego pozwalała na uiszczenie opłaty w kwocie ok. 100 tys. zł. Zażalenia na postanowienie Sądu nie przyniosły żadnego skutku. Ostatecznie kasacja złożona przez Skarżącego została odrzucona z powodu nieuiszczenia stosownej opłaty. Sprawa trafiła do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Zarzuty Skarżącego:

Jerzy Mogielnicki zarzucił naruszenie art. 6 § 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zgodnie z którym: „każdy ma prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy (…) przez sąd (…) przy rozstrzyganiu (…) o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym (…)”.

Zgodnie z procedurą Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił się do Rządu polskiego z prośbą o wydanie stanowiska.

Stanowisko Rządu:

Rząd wskazał, że nałożony na Skarżącego obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 100 tys. zł był zgodny z prawem, zmierzał do uprawnionego celu i odpowiadał sytuacji materialnej Skarżącego. Ponadto, zdaniem Rządu Skarżący występując ze skargą kasacyjną mógł się spodziewać konieczności poniesienia wskazanej opłaty.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że dostęp do sądu może podlegać różnym ograniczeniom, również o charakterze finansowym. Istotne jednak jest to by ograniczenie nie zawężały dostępu do sądu do tego stopnia, że naruszona zostałaby istota tego prawa. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że ograniczenie dostępu do sądu jest dopuszczalne, jeżeli

  1. ma na celu osiągnięcie uprawnionego celu oraz

  2. istnieje uzasadniony związek proporcjonalności pomiędzy zastosowanymi środkami a zamierzonym celem.

Analizując sprawę, Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że sąd krajowy przed wydaniem odmownej decyzji nie przeanalizował dogłębnie okoliczności podniesionych przez Skarżącego, które uzasadniałyby zwolnienie go od ponoszenia kosztów i nie wskazał argumentów przemawiających za tym, że Skarżący jest w stanie ponieść wskazane koszty.

Ostatecznie zdaniem Trybunału Sąd Apelacyjny dopuścił się naruszenia prawa Skarżącego do dostępu do sądu przez odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia opłaty i zasądził na rzecz Skarżącego kwotę 3300 euro z tytułu szkody niematerialnej.

Powyższe orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie tylko przyznało Skarżącemu słuszne zadośćuczynienie z powodu naruszenia jego prawa dostępu do sądu, ale również stanowi podstawę do wystąpienia przed sądem krajowym z wnioskiem o wznowienie postępowania. Dzięki temu, Skarżący będzie mógł ponownie wnieść kasację, która została odrzucona przez Sąd z powodu nieuiszczenia opłaty.

Jeżeli jesteś w podobnej sytuacji, tzn. sąd nie zwolnił Cię od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, mimo że nie byłeś w stanie ich ponieść i z tego powodu złożona przez Ciebie skarga kasacyjna, apelacja, czy jakiekolwiek inne pismo zostało odrzucone to pamiętaj, że masz jeszcze możliwość odwołać się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał zbada Twoją sprawę i prawdopodobnie uzna, że sąd krajowy naruszył Twoje prawa. Orzeczenie Trybunału umożliwi Ci wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania przed sądem krajowym i ponowne złożenie pisma, które uprzednio zostało odrzucone przez sąd.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Kwiatkowski przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

Sprawa Kwiatkowski przeciwko Polsce jest kolejnym przykładem naruszenia prawa do rzetelnego procesu przez organy krajowe. Przypomnę, że w poprzednich artykułach omówiłam wiele innych skarg skierowanych do Europejskiego Trybunału, w których skarżący zarzucili Polsce naruszenie ich prawa do rzetelnego procesu. Celem omawianych przeze mnie artykułów jest przedstawienie przeróżnych okoliczności, które mogą powodować naruszenie prawa do rzetelnego procesu. Jeżeli jesteś zainteresowany tą tematyką zapraszam również do przeczytania poniższych artykułów:

    1. Sprawa Wersel przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu karnego

    2. Sprawa Chyżyński przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

    3. Sprawa Bar-Bau sp. z o.o. przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu

I inne, które znajdziesz na blogu.

Na początku jednak wskażę na czym polega prawo do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jego celem jest ochrona prawidłowego oraz sprawiedliwego procesu sądowego. Rzetelny proces jest uznawany za jedno z ważniejszych uprawnień każdego człowieka. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawo do rzetelnego procesu składa się z kilku aspektów. W jego skład wchodzi m.in. prawo do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

Skarga Kwiatkowski p. Polsce oznaczona nr 24254/05 była rozpoznawana w 2011 r. Przedmiotem postępowania był pkt 8 powyższego wyliczenia, czyli naruszenie prawa do obrony Skarżącego w związku z toczonym się przeciwko niemu postępowaniu lustracyjnym. Zdaniem Skarżącego działanie Państwa uniemożliwiło mu prawidłowe przygotowanie się do obrony, ponieważ dokumentacja na podstawie, której Skarżący został skazany była utajniona i miał do niej ograniczony dostęp. Szczegóły sprawy, stanowisko Rządu oraz rozstrzygnięcie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka omówię poniżej.

Stan faktyczny:

Skarżący będący adwokatem w związku z obowiązkiem nałożonym przez ustawę lustracyjną z 1997 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że nie współpracował z komunistycznymi organami bezpieczeństwa państwa. Na skutek tego oświadczenia Sąd Apelacyjny w Warszawie wszczął przeciw Skarżącemu postępowanie lustracyjne w związku z kłamstwem jakiego się dopuścił zaprzeczając, że współpracował z tajnymi służbami bezpieczeństwa.

Sąd I instancji uznał, że Skarżący złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne. Uzasadnienie powyższego wyroku zostało objęte klauzulą „tajne” i Skarżący mógł się z nim zapoznać wyłącznie w kancelarii tajnej sądu. Apelacja oraz kasacja złożona od powyższego wyroku nic nie pomogły. W związku z tym Skarżący złożył skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Zarzuty Skarżącego:

Skarżący zarzucił, że w powyższej sprawie zostało naruszone jego prawo do obrony, ponieważ miał ograniczony dostęp do obciążającej go dokumentacji (mógł się z nią zapoznać tylko w kancelarii tajnej, nie mógł sporządzić z niej kopii i wynieść poza kancelarię). Ponadto zdaniem Skarżącego naruszono zasadę równości broni, ponieważ Rzecznik Interesu Publicznego miał nieograniczony dostęp do wszelkiej dokumentacji lustracyjnej. W związku z tym zarzucił naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.

Zgodnie z procedurą Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił się do Rządu polskiego z prośbą o wydanie stanowiska.

Stanowisko Rządu:

Rząd zarzucił Skarżącemu, że nie wyczerpał wszystkich dostępnych krajowych środków odwoławczych, a dokładniej skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Przypomnę, że zgodnie z zasadami postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka przed wystąpieniem do Trybunału należy wyczerpać drogę krajową. Więcej na ten temat znajdziesz tutaj: Obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych w związku ze złożeniem skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że:

  1. Rząd przyznał, że część dowodów była utajniona

  2. na etapie przedprocesowym Rzecznik Interesu Publicznego miał dostęp do wszystkich dokumentów dot. lustrowanej osoby (Skarżący uzyskał takie prawo dopiero po wszczęciu postępowania lustracyjnego)

Skarżący mógł sporządzić notatki z dokumentacji znajdującej się w aktach, jednak nie mógł ich wynieść poza kancelarię tajną. Zdaniem Trybunału, Skarżący przez to nie mógł przekazać dokumentacji biegłemu rzeczoznawcy i musiał polegać wyłącznie na własnej pamięci. Powyższe ograniczenia uniemożliwiły Skarżącemu przygotowanie się do prawidłowej obrony, a pociągnęły za sobą bardzo dolegliwe konsekwencje tj. pozbawienie Skarżącego prawa do wykonywania praktyki adwokackiej.

Wobec powyższego Trybunał uznał, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji. Nie zasądził jednak zadośćuczynienia za szkody majątkowe, ponieważ nie dostrzegł związku przyczynowego między szkodą a naruszeniem.

Musisz jednak wiedzieć, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzający naruszenie Twoich praw jest podstawą do wznowienia postępowania przed sądem krajowym. W powyższej sprawie oznacza to, że Skarżący będzie mógł żądać ponownego rozpoznania jego sprawy i domagać się dostępu do utajnionych akt w celu przygotowania się do obrony.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Sprawa Wersel przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu karnego

Sprawa Wersel przeciwko Polsce nr 30358/04 jest kolejną sprawą z cyklu opracowań dotyczących naruszenia prawa do rzetelnego procesu na przykładach konkretnych skarg rozpoznawanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Poprzednie artykuły znajdziesz tutaj:

  1. Naruszenie prawa oskarżonego do rzetelnego procesu na przykładzie skargi Kowalski przeciwko Polsce

  2. Sprawa Bar-Bau sp. z o.o. przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu

  3. Sprawa Chyżyński przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

W pierwszej kolejności przypomnę na czym polega naruszenie prawa do rzetelnego procesu. Prawo to zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jest ono jednym z ważniejszych uprawnień każdego człowieka, które stoi na straży sprawiedliwego i prawidłowego procesu. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawo do rzetelnego procesu składa się z kliku aspektów, m.in. z prawa każdego człowieka do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

W omawianej sprawie Wersel przeciwko Polsce prawo do rzetelnego procesu sądowego zostało naruszone przez uniemożliwienie Skarżącemu dostępu do sądu. Stało się to na skutek wydania przez Sąd postanowienia o odmowie wyznaczenia Skarżącemu obrońcy z urzędu do wniesienia kasacji, w sytuacji gdy nie był on w stanie ponieść kosztów tej obrony. Warto również zaznaczyć, że kasacja objęta jest przymusem adwokacko-radcowskim, co oznacza, że musi zostać podpisana przez adwokata lub radcę prawnego, więc skarżący nie mógł jej wnieść samodzielnie.

Stan faktyczny:

Przeciwko Skarżącemu toczyła się sprawa karna dotycząca przestępstwa rozboju. Sąd I instancji uznał Skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu. Decyzję tę podtrzymał również Sąd II instancji. W trakcie postępowania Skarżący miał ustanowionego obrońcę z urzędu, ponieważ nie był w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku niezbędnego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Upoważnienie do obrony ustanowionej z urzędu zgodnie z prawem wygasło z chwilą zakończenia postępowania apelacyjnego, o czym obrońca poinformował Skarżącego. W związku z tym Skarżący chcąc wnieść kasację, musiał złożyć kolejny wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Tak też uczynił. Otrzymał jednak decyzję odmowną, bez żadnego uzasadnienia.

Zdesperowany Skarżący postanowił samodzielnie napisać kasację i wysłać ją do Sądu, jednak Sąd zgodnie z przepisami wezwał Skarżącego do podpisania kasacji przez adwokata. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie poinformował Sąd, że odmówiono mu przyznania obrońcy z urzędu i ponowił wniosek. Sąd jednak wydał decyzję odmowną i odmówił przyjęcia kasacji.

Zarzuty:

Skarżący zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności podnosząc, że nie wyznaczenie mu obrońcy z urzędu w celu sporządzenia kasacji naruszyło jego prawo do obrony i skutkowało nieodwracalną utratą przez niego możliwości wniesienia kasacji.

Zgodnie z procedurą Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił się do Rządu polskiego z prośbą o wydanie stanowiska.

Stanowisko Rządu:

Rząd odstąpił od zgłaszania uwag dotyczących skargi wniesionej przez Skarżącego na podstawie art. 6 Konwencji.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka w pierwszej kolejności podkreślił wagę prawa dostępu do sądu. Następnie rozważał, czy ustanowienie obrońcy z urzędu dla Skarżącego było konieczne ze względu na jego sytuację finansową. Trybunał uznał, że skoro istniały podstawy do zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych i wyznaczenia obrońcy z urzędu w I i II instancji, mało prawdopodobne jest by sytuacja finansowa Skarżącego zmieniła się w ciągu 2 miesięcy. Poza tym zwrócił uwagę na to, że sąd krajowy w żaden sposób nie uzasadnił swojej odmownej decyzji.

Trybunał zauważył jeszcze jedną istotną kwestię. Decyzja sądu krajowego odmawiająca przyznania obrońcy z urzędu została wydana na dwa dni przed końcem terminu do wniesienia kasacji. Zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka takie postępowanie odebrało Skarżącemu prawo do realnej obrony.

W zawiązku z powyższymi rozważaniami Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że Państwo naruszyło art. 6 ust. 3 Konwencji i zobowiązał je do zapłaty na rzecz Skarżącego kwoty 2000 euro.

Jeżeli znajdujesz się w podobnej sytuacji, tzn. Sąd odmówił Ci wyznaczenia obrońcy z urzędu, mimo że nie byłeś w stanie ponieść kosztów obrońcy ustanowionego z wyboru i przez to nie mogłeś skutecznie bronić się w sądzie, to musisz wiedzieć, że możesz dążyć do ochrony swojego prawa dostępu do sądu przez wniesienie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Rozstrzygnięcie Trybunału jest nie tylko szansą dla Ciebie na uzyskanie słusznego zadośćuczynienia w postaci kwoty pieniężnej, ale również daje Ci możliwość wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania i obrony Twoich praw. W sytuacji, gdy Europejski Trybunał Praw Człowieka uzna, że Państwo faktycznie naruszyło Twoje prawo dostępu do sądu, to na podstawie tej decyzji będziesz mógł wnosić przed sądem krajowym o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w Twojej sprawie. W przypadku opisanym powyżej Skarżący mógł ubiegać się o wznowienie postępowania i ponownie złożyć kasację, tym razem podpisaną przez adwokata.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Sprawa Bar-Bau sp. z o.o. przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu

W niniejszym artykule omówię skargę złożoną przez Bar-Bau spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Polsce na naruszenie prawa do rzetelnego procesu umieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka.

W poprzednich artykułach:

  1. Sprawa Chyżyński przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

  2. Naruszenie prawa do rzetelnego procesu na przykładzie skargi Kowalski przeciwko Polsce

zajmowałam się skargami złożonymi przez osoby fizyczne. W tym przypadku skarga została złożona przez spółkę prawa handlowego.

W pierwszej kolejności przypomnę na czym polega naruszenie prawa do rzetelnego procesu. Prawo to zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jest ono jednym z ważniejszych uprawnień każdego człowieka, które stoi na straży sprawiedliwego i prawidłowego procesu. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawo do rzetelnego procesu składa się z kliku aspektów, m.in. z prawa każdego człowieka do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

W sprawie Bar-Bau sp. z o.o. p. Polsce naruszenie prawa do rzetelnego procesu polegało na odmowie przyjęcia do rozpoznania kasacji, mimo iż wystąpiły przesłanki jej dopuszczalności.

Stan faktyczny sprawy:

Spółka Bar-Bau sp. z o.o. wystąpiła z powództwem o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim wskazując, że niesłuszne tymczasowe aresztowanie jej prezesa i jedynego udziałowca W.B. odbiło się niekorzystnie na kondycji spółki i spowodowało zerwaniem współpracy z zagranicznymi partnerami oraz konieczność ogłoszenia upadłości (ostatecznie Prezes został uniewinniony). Powództwo zostało oddalone, wobec tego spółka wniosła skargę kasacyjną podnosząc, że postanowienie w przedmiocie zastosowania środka w postaci tymczasowego aresztowania wobec prezesa zarządu, pana W.B. było oczywiście nieuzasadnione. Z tego powodu zdaniem Skarżącego władze państwowe dopuściły się uchybienia i powstał po ich stronie obowiązek naprawienia szkody. Sąd Najwyższy odmówił jednak przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ jego zdaniem nie wystąpiła żadna z przesłanek jej dopuszczalności. Chodzi tu o przesłanki tj.

  1. istotne zagadnienie prawne występujące w sprawie,

  2. potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów,

  3. zachodząca nieważność postępowania,

  4. oczywista zasadność skargi kasacyjnej.

Zarzut skarżącego:

Skarżący zarzucił naruszenie art. 6 § 1 Konwencji, tj. prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez arbitralne orzekanie, co do dopuszczalności skargi kasacyjnej oraz enumeratywne wyszczególnienie przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej, co w konsekwencji pozbawiło jej prawa do Sądu. Spółka domagała się 40 tys. euro tytułem zadośćuczynienia za doznaną szkodę niematerialną.

Stanowisko Rządu:

Rząd ograniczył się do zaprzeczenia twierdzeniom Skarżącego oraz zakwestionowania wysokości żądanej sumy.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że jego zadaniem jest zbadanie, czy przyczyna odmowy przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy pozbawiła skarżącą spółkę prawa do rozpoznania zarzutu podniesionego w skardze. Według Trybunału w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka do wniesienia kasacji tj. potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, dlatego odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej stanowiła naruszenie prawa do rzetelnego wymiaru sprawiedliwości wobec tego zasądził na rzecz Skarżącej spółki kwotę 4 000 euro z tytułu poniesionej szkody moralnej.

Powyższe rozstrzygnięcie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka może stanowić podstawę do wznowienia postępowania w opisywanej sprawie. Oznacza to, że spółka Bar-Bau może domagać się przed sądem krajowym ponownego wniesienia kasacji.

Jeżeli znalazłeś się w podobnej sytuacji, tzn. Sąd niezasadnie odrzucił złożoną przez Ciebie skargę kasacyjną, mimo że istniały podstawy do jej wniesienia powinieneś wiedzieć, że masz jeszcze możliwość żeby wzruszyć tę decyzję Sądu. W takim przypadku możesz wystąpić ze skargą do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zarzucając naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego zamieszczonego w art. 6 § 1 Konwencji. Pamiętaj jednak, że Europejski Trybunał Praw Człowieka nie może uchylić decyzji sądu krajowego. Jednakże jego orzeczenie może stanowić podstawę do wznowienia postępowania krajowego (więcej na ten temat przeczytasz w moim poprzednim artykule: Wznowienie postępowania w związku z wydaniem wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Sprawa Chyżyński przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu

W poprzednim artykule, tj. Naruszenie prawa do rzetelnego procesu na przykładzie skargi Kowalski przeciwko Polsce rozpoczęłam cykl opracowań dotyczących naruszenia prawa do rzetelnego procesu na przykładach konkretnych skarg rozpoznawanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Niniejszy artykuł będzie stanowił jego kontynuację.

Tym razem omówię skargę złożoną przez Dariusza Chyżyńskiego przeciwko Polsce. Skarga została zarejestrowana pod nr 32287/09.

W pierwszej kolejności przypomnę na czym polega naruszenie prawa do rzetelnego procesu. Prawo to zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jest ono jednym z ważniejszych uprawnień każdego człowieka, które stoi na straży sprawiedliwego i prawidłowego procesu. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawo do rzetelnego procesu składa się z kliku aspektów, m.in. z prawa każdego człowieka do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

W sprawie Chyżyński przeciwko Polsce doszło do naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego w postaci nierozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Stan faktyczny:

Skarżący odbywał karę 25 lat pozbawienia wolności orzeczoną w 1988 r. W dniu 18 lutego 2002 r. został wniesiony przeciw niemu akt oskarżenia za napad rabunkowy do Sądu Rejonowego w Gdańsku. Rozprawa dotycząca przestępstwa napadu rabunkowego była wielokrotnie odraczana z różnych powodów, m.in. niedoprowadzenia oskarżonego na rozprawę, niestawiennictwo wspólników bądź świadków. W 2005 r. na skutek śmierci asesora i zmiany składu sędziowskiego rozprawa musiała się toczyć od początku. Wyrok skazujący został wydany 24 października 2006 r. jednak na skutek apelacji skarżącego Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił wyrok I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wiele z kolejnych posiedzeń zostało odroczonych z powodu niedoprowadzenia współoskarżonych, nieobecności świadków, niestawiennictwa adwokatów. Oskarżony zdecydował się wnieść skargę na przewlekłość postępowania, która jednak została oddalona, gdyż zdaniem Sądu opóźnienia nie wynikały z winy Sądu.

Zarzuty:

Skarżący wystąpił do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i zarzucił naruszenie m.in. art. 6 § 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej (…)”. Jego zdaniem doszło do naruszenia prawa do rzetelnego procesu przez nierozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie.

Zgodnie z procedurą Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił się do Rządu polskiego z prośbą o wydanie stanowiska. Odpowiedź Rządu została przedstawiona poniżej:

W dniu 15 grudnia 2011 r. Rząd przedłożył Europejskiemu Trybunałowi Praw Człowieka wniosek o skreślenie skargi na podstawie art. 37 ust. 1 pkt c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zgodnie z którym: „Trybunał może w każdej fazie postępowania zdecydować o skreśleniu skargi z listy spraw, jeżeli okoliczności prowadzą do wniosku, że z jakiejkolwiek innej przyczyny ustalonej przez Trybunał nie jest uzasadnione dalsze rozpatrywanie skargi”. Jakąkolwiek inną przyczyną miało być złożenie przez Rząd deklaracji rozwiązania problemu.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka nie przychylił się do stanowiska Rządu. Stwierdził natomiast naruszenie art. 6 § 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na nierozpoznaniu sprawy w rozsądnym terminie. Zgodnie z obliczeniami Trybunału sprawa Skarżącego w dwóch instancjach toczyła się przez 11 lat i 8 miesięcy i wciąż nie została prawomocnie zakończona.

Wobec tego zasądził od Państwa na rzecz skarżącego:

  1. 8000 euro

  2. 700 euro

Jeżeli oceniasz, że postępowanie sądowe w Twojej sprawie trwa dłużej niż to konieczne pamiętaj, że masz prawo uzyskać stosowne odszkodowanie za przewlekłość postępowania, która stanowi jeden z aspektów naruszenia prawa do rzetelnego procesu. Musisz jednak pamiętać o konieczności wyczerpania krajowych środków odwoławczych, a dopiero w następnej kolejności zwrócić się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ze skargą na naruszenie art. 6 Konwencji. W polskim systemie prawnym konieczne w takiej sytuacji złożenie tzw. skargi na przewlekłość postępowania, na podstawie art. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Jeżeli po jej rozpoznaniu Sąd uzna, że nie doszło do przewlekłości postępowania, wtedy będziesz mógł zwrócić się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Naruszenie prawa oskarżonego do rzetelnego procesu na przykładzie skargi Kowalski przeciwko Polsce

W jednym z poprzednich artykułów (Co może być podstawą skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka) wskazałam jakie prawa są chronione przez Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tym razem chciałabym omówić jedno z nich, tzn. naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego, na przykładzie konkretnej skargi – Kowalski przeciwko Polsce, nr 43316/08.

Prawo do rzetelnego procesu sądowego zostało zamieszczone w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jest ono jednym z ważniejszych uprawnień każdego człowieka, które stoi na straży sprawiedliwego i prawidłowego procesu. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawo do rzetelnego procesu składa się z kliku aspektów, m.in. z prawa każdego człowieka do:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

W sprawie Kowalski przeciwko Polsce prawo do rzetelnego procesu zostało naruszone poprzez niewyznaczenie Skarżącemu obrońcy z urzędu oraz niepoinformowanie go o przysługujących mu środkach zaskarżenia.

Stan faktyczny sprawy:

W dniu 16 października 2007 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu skazał Daniela Kowalskiego na karę pozbawienia wolności. Oskarżony złożył apelację od wyroku, jednak Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 roku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Odpis wyroku sądu odwoławczego został wysłany do skarżącego w dniu 12 lutego 2008 roku. W dniu 12 marca 2008 roku do Sądu Okręgowego w Sieradzu otrzymał od Daniela Kowalskiego wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu celem wniesienia kasacji. Sąd w dniu 18 marca 2008 r. nie uwzględnił powyższego wniosku, ponieważ stwierdził, że termin do wniesienia kasacji minął w dniu 14 marca 2008 r.

Zarzut skarżącego:

Skarżący Daniel Kowalski zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 3 lit. C Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z tym przepisem:

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.

3. Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej prawo do (…):

  1. bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę, a jeśli nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony – do bezpłatnego korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości;

Zgodnie z procedurą Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił się do Rządu polskiego z prośbą o wydanie stanowiska. Odpowiedź Rządu została przedstawiona poniżej:

Rząd podniósł, że Skarżący nie skorzystał z dopuszczalnych krajowych środków odwoławczych, ponieważ powinien złożyć wniosek o przywrócenie terminu, a następnie porozumieć się z adwokatem, który wniósłby skargę kasacyjną w jego imieniu.

W tym miejscu chciałabym przypomnieć, że niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych może być podstawą do odrzucenia skargi przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Szerzej pisałam o tym, w artykule: Obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych w związku ze złożeniem skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Europejski Trybunał Praw Człowieka uwzględnił skargę Daniela Kowalskiego i uznał, że doszło do naruszenia art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Europejski Trybunał Praw Człowieka zauważył, że doszło do dwóch naruszeń:

  1. Artykuł 6 Konwencji przez naruszenie prawa skarżącego do obrony przez niewyznaczenie obrońcy z urzędu w celu złożenia kasacji. Wskazał ponadto, że prawo do obrony z art. 6 Konwencji to jeden z najważniejszych elementów rzetelnego procesu w sprawach karnych, a Sąd krajowy, odmawiając rozpatrzenia istoty wniosku skarżącego twierdząc, że termin do wniesienia kasacji minął, już w tym miejscu naruszał prawo skarżącego do obrony.

  2. Europejski Trybunał Praw Człowieka zauważył również inne naruszenie. Mianowicie uznał, że sąd krajowy popełnił uchybienie przez poinformowanie skarżącego o ostateczności decyzji i braku możliwości jej zaskarżenia, kiedy w rzeczywistości powinien poinformować skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku u przywrócenie terminu do wniesienia kasacji.

Ponadto zasądził na rzecz skarżącego kwotę 2 000 euro od Państwa tytułem zadośćuczynienia. Tym samym skarga Kowalski przeciwko Polsce stała się przykładem na naruszenie prawa do rzetelnego procesu w stosunku do obywateli polskich.

Jeżeli znajdziesz się w podobnej sytuacji musisz wiedzieć, że masz prawo domagać się wyznaczenia obrońcy z urzędu. W sytuacji, gdy Sąd odmówi, naruszy Twoje prawo do rzetelnego procesu sądowego w postaci prawa do obrony. W takiej sytuacji będziesz mógł wystąpić do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ze skargą na naruszenie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka.

W omawianej skardze Trybunał zwrócił również uwagę na obowiązek Sądu pouczenia Cię o przysługujących środkach zaskarżenia, tj. wniosku o przywrócenie terminu. Brak takiego pouczenia, który wprowadzi Cię w błąd co do wyczerpania możliwości obrony swoich praw również stanowi naruszenie prawa do rzetelnego procesu i może być podstawą do wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednak by skorzystać z tego uprawnienia musisz być świadomy, jakie prawa Ci przysługują i nie zrażać się odmownymi decyzjami Sądu.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Wznowienie postępowania karnego na podstawie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na przykładzie konkretnej sprawy

W poprzednich artykułach, tj.:

  1. Wznowienie postępowania w związku z wydaniem wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka

  2. Wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

omówiłam kwestię wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz możliwości wznowienia prawomocnego postępowania na skutek orzeczenia wydanego przez ten organ.

Tym razem natomiast chciałabym omówić możliwość wznowienia postępowania karnego na przykładzie konkretnej sprawy, którą prowadzimy w Kancelarii.

Stan faktyczny sprawy był następujący:

Przeciwko naszemu klientowi toczyło się postępowanie o przestępstwo w jednym z warszawskich sądów rejonowych. Oskarżony od początku przyznawał się do zarzucanego mu czynu. Po przeprowadzeniu rozprawy głównej Sąd orzekł wyrok skazujący. Oskarżony poczuwał się do winy, jednak kara grzywny wymierzona przez Sąd w jego odczuciu była za wysoka. W związku z powyższym złożyłem wniosek o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wraz z odpisem wyroku na adres Kancelarii.

Należy wskazać, że powyższa czynność stanowi „zapowiedź apelacji”, a od dnia doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zaczyna biec 14-dniowy termin na wniesienie apelacji (art. 445 § 1 k.p.k.).

Zgodnie z ustalonym planem działania oskarżony również złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie mu wraz z odpisem wyroku. Należy wskazać, że zgodnie z obowiązującą w Polsce procedurą karną działania obrońcy nie wykluczają możliwości osobistego działania oskarżonego (art. 86 § 2 k.p.k.). Wobec tego wyrok wraz z uzasadnieniem powinien być doręczony zarówno obrońcy, jak i oskarżonemu.

O ile doręczenie wyroku z uzasadnieniem obrońcy nastąpiło bez zarzutu, to w opisywanej sprawie nastąpiły problemy z doręczeniem pisma oskarżonemu. Problem polegał na tym, że sąd wysłał do oskarżonego list, ale gdy oskarżony udał się po odbiór przesyłki w ostatnim dniu wskazanym na awizo, okazało się, że przesyłka została zwrócona do nadawcy. Stało się tak dlatego, że pracownik Poczty InPost błędnie wypełnił awizo wpisując na nim niewłaściwą datę. W rzeczywistości termin na odebranie pisma upłynął kilka dni wcześniej. Oskarżony otrzymał stosowne oświadczenie zarówno z konkretnej placówki Poczty InPost, jak i z samej firmy, o tym że pomyłka nastąpiła z winy pracownika poczty.

Z racji tego, że nieodebranie przesyłki przez oskarżonego było przez niego niezawinione poleciłem mu wysłać kolejny wniosek o doręczenie wyroku, w którym powinien opisać zaistniałą sytuację i dołączyć oświadczenie pracownika o wpisaniu błędnej daty. Tak też zrobił oskarżony.

Ku naszemu zdziwieniu Sąd uznał, że mimo wszystko doręczenie było prawidłowe i nie zgodził się ponownie wysłać odpis wyroku z uzasadnieniem. Oskarżony ponowił swój wniosek jeszcze dwukrotnie, jednak Sąd nie zmienił swojej decyzji, ponadto uznał, że w związku z prawidłowym doręczeniem termin do wniesienia apelacji przez oskarżonego minął.

Uznałem, że opisana sytuacja narusza prawa mojego klienta wobec tego postanowiłem złożyć do Sądu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji do którego załączyłem apelację. Niestety zarówno wniosek, jak i zażalenie spotkało się ponownie z negatywną decyzją sądu. Z racji tego, że w mojej ocenie prawo oskarżonego do wniesienia apelacji zostało naruszone przez sąd zdecydowałem się skierować powyższą sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podnosząc naruszenie art. 2 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Zgodnie z tym przepisem: „1. Każdy, kto został uznany przez sąd za winnego popełnienia przestępstwa, ma prawo do rozpatrzenia przez sąd wyższej instancji jego sprawy, tak w przedmiocie orzeczenia o winie, jak i co do kary. Korzystanie z tego prawa, a także jego podstawy, reguluje ustawa”.

Sprawa obecnie trafiła już do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i czeka na rozpoznanie. W przypadku nieuwzględnienia skargi oskarżonemu zostanie zamknięta droga do wniesienia apelacji i nie będzie już możliwości, żeby zmienić wyrok sądu rejonowego. Jeżeli natomiast sąd przychyli się do mojej argumentacji i uzna, że faktycznie doszło do naruszenia prawa oskarżonego do wniesienia apelacji, to zasądzi od Państwa na jego rzecz słuszne zadośćuczynienie. Na podstawie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nasza Kancelaria złoży wniosek o wznowienia postępowania karnego na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. Dzięki temu Sąd będzie zobowiązany do uchylenia prawomocnego wyroku skazującego wydanego wobec oskarżonego, następnie doręczy mu prawidłowo odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Wtedy ponownie będzie możliwość wniesienia do Sądu apelacji, która, jeżeli zostanie uwzględniona, to spowoduje obniżenie kary grzywny orzeczonej wobec oskarżonego.

Powyższa sytuacja stanowi przykład na to, że sądy nie zawsze są nieomylne i również popełniają błędy. Istotne jednak jest to byś do samego końca walczył o ochronę swoich praw i nie poddawał się nawet, jeżeli „ostatnią deską ratunku” jest organ międzynarodowy. Czasami jest to jedyna możliwość byś mógł obronić się przed bezprawnym naruszeniem ze strony organów państwa i powinieneś z niej skorzystać. Dzięki temu masz szansę zmienić krzywdzącą Cię decyzję sądu bądź innego organu. W opisanej sytuacji dzięki wystąpieniu do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pojawia się możliwość, że uzna on naszą skargę, dzięki czemu będę mógł wznowić postępowanie i walczyć o uniewinnienie mojego klienta.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Słuszne zadośćuczynienie przyznane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka za naruszenie Twoich praw

W niniejszym artykule zostanie omówiona problematyka słusznego zadośćuczynienia za naruszenie Twoich praw przez Państwo będące stroną Konwencji o Ochronie Praw Człowieka.

Słuszne zadośćuczynienie orzekane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka na podstawie art. 41 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w przypadku, gdy uzna, że Państwo dopuściło się naruszenia Twoich praw i wolności chronionych przez Konwencję o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności.

Co zawiera słuszne zadośćuczynienie?

Słuszne zadośćuczynienie obejmuje:

  1. wynagrodzenie za wszelkie szkody majątkowe i niemajątkowe, które poniosłeś na skutek naruszenia przez Państwo Twoich praw.

  2. koszty i wydatki postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka,

  3. koszty i wydatki, które poniosłeś w postępowaniu krajowym, o ile zmierzały do zapobieżenia naruszeniu Konwencji bądź usunięcia jego skutków.

Kiedy Europejski Trybunał Praw Człowieka orzeknie o słusznym zadośćuczynieniu?

Europejski Trybunał Praw Człowieka zasądzi słuszne zadośćuczynienie, gdy:

  1. uwzględni Twoją skargę oraz ustali, że doszło do naruszenia Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

  2. wykażesz związek przyczynowy między naruszeniem Konwencji a doznaną przez Ciebie szkodą,

  3. jeżeli prawo krajowe pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia,

  4. gdy zachodzi taka potrzeba.

Ad. 1. Ustalenie, że doszło do naruszenia Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

W pierwszej kolejności Europejski Trybunał Praw Człowieka musi stwierdzić, że rzeczywiście doszło do naruszenia Konwencji. Jeżeli jakieś zarzuty wskazane w skardze zostały oddalone, to nie mogą one stanowić podstawy do zasądzenia słusznego zadośćuczynienia.

Ad. 2. Związek przyczynowy między naruszeniem a doznaną przez skarżącego szkodą

Konieczne jest wykazanie, że doznana przez Ciebie szkoda wynika z zarzucanego przez Ciebie naruszenia Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Szkoda nie może wynikać z innych zarzuconych przez Ciebie naruszeń, które zostały oddalone przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Warto jednak wskazać, że Państwo ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa będące skutkiem wydanych przez nich aktów. Państwo nie będzie więc ponosiło odpowiedzialności, gdy doznana przez Ciebie szkoda jest wynikiem wyjątkowego zbiegu okoliczności, a nie normalnym następstwem wydanych przez Państwo aktów.

Ad. 3. Prawo krajowe pozwala tylko na częściowe usunięcie skutków

Warunek ten oznacza, że w sytuacji, gdy charakter stwierdzonych naruszeń uniemożliwia przywrócenie stanu poprzedniego to wtedy należy zasądzić słuszne zadośćuczynienie, które będzie stanowiło ekwiwalentne odszkodowanie.

Ad. 4. Gdy zachodzi taka potrzeba

Powyższy wymóg oznacza, że Europejski Trybunał Praw Człowieka ma swobodę w podjęciu decyzji o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia. Decyzja ta jest fakultatywna i zależy od uznania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Nawet jeżeli powyższe przesłanki zostaną spełnione może uznać, że „nie zachodzi taka potrzeba” i nie orzekać o słusznym zadośćuczynieniu. W praktyce jednak, zasądzenie słusznego zadośćuczynienia jest automatyczną konsekwencją stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, że doszło do naruszenia praw i wolności chronionych przez Konwencję.

Podsumowując, warto żebyś pamiętał, że orzeczenie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka o słusznym zadośćuczynieniu jest fakultatywne. Nie można więc mówić o prawie skarżącego do otrzymania słusznego zadośćuczynienia. I choć w praktyce Europejski Trybunał Praw Człowieka zasądza słuszne zadośćuczynienie niemal w każdej sprawie, w której doszło naruszenia Konwencji, to jednak należy mieć świadomość, że jest to jego arbitralna decyzja.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Wznowienie postępowania w związku z wydaniem wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka

W niniejszym artykule omówię możliwość wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania w związku z wydaniem przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku stwierdzającego naruszenie Twoich praw.

W poprzednich artykułach wskazywałam, że Europejski Trybunał Praw Człowieka jest ostatnią możliwością ochrony Twoich praw. Jeżeli uwzględni Twoją skargę i uzna, że doszło do naruszenia to wyrok ten będzie podstawą do wznowienia postępowania przed sądem krajowym, natomiast gdy uzna, że nie doszło do naruszenie Twoich praw nie będziesz mógł wznowić postępowania.

Europejski Trybunał Praw Człowieka nie ma kompetencji do uchylenia prawomocnej decyzji, czy wyroku krajowego. Taką kompetencję mają wyłącznie organy krajowe.

Wobec powyższego, pojawia się pytanie, co powinieneś zrobić jeżeli Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdzi, że doszło do naruszenia Twoich praw przez Państwo?

Przede wszystkim powinieneś zacząć od złożenia wniosku o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w Twojej sprawie. Poniżej wskażę poszczególne podstawy prawne takiego wniosku w zależności od rodzaju postępowania:

Postępowanie karne:

Możliwość wznowienia postępowania karnego na skutek wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka daje nam art. 540 § 3 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem: „Postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską”.

We wskazanym przypadku postępowanie karne może zostać wznowione wyłącznie na Twoją korzyść. Oznacza to, że wznowienie postępowania dotyczącego decyzji bądź wyroku krajowego, który naruszył Twoje prawa, nie może pogorszyć Twojej sytuacji – może ją tylko polepszyć. Nie musisz się więc obawiać, że po wznowieniu postępowania Sąd orzeknie na Twoją niekorzyść.

Postępowanie administracyjne:

W przypadku procedury administracyjnej wznowienie postępowania umożliwia nam art. 272 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Artykuł ten stanowi, że: „Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego”.

Termin na wniesienie wniosku o wznowienie postępowania w procedurze administracyjnej wynosi trzy miesiące od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.

Postępowanie cywilne:

W przypadku procedury cywilnej sprawa jest trudniejsza, ponieważ przepisy dotyczące wznowienia postępowania zamieszczone w Dziale VI k.p.c. nie zawierają uregulowania podobnego do tych zawartych w procedurze karnej (art. 540 k.p.k.), czy procedurze administracyjnej (art. 272 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Wobec tego argumentując konieczność wznowienia postępowania na skutek wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powinniśmy posłużyć się orzecznictwem.

Przykładowo w wyroku SN z 27 kwietnia 2007 r. sąd uznał, że: „Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu uznający, że doszło do naruszenia prawa strony do sądu (prawa do rzetelnego procesu sądowego), gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, może stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania, z powodu jego nieważności, na podstawie art. 401 pkt 2 KPC także wówczas, gdy postępowanie zakończyło się nie wyrokiem (orzeczeniem co do istoty sprawy), lecz postanowieniem o charakterze formalnym”.

Termin na wznowienie postępowania w procedurze cywilnej, podobnie jak w procedurze administracyjnej, wynosi trzy miesiące. Mówi o tym art. 407 § 1 k.p.c.

Podsumowując, powinieneś wiedzieć, że zakończenie procedury przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka skutkujące wydaniem przez Trybunał wyroku stwierdzającego naruszenie Twoich praw umożliwia Ci zwrócenie się do sądu krajowego o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w Twojej sprawie. Jest to praktycznie ostatnia możliwość uchylenia wydanego wobec Ciebie prawomocnego wyroku. Dzięki temu masz zapewnioną kompleksową ochronę swoich praw, ponieważ poza stwierdzeniem naruszenia i uzyskaniem słusznego zadośćuczynienia możesz również doprowadzić do tego, że decyzja bądź wyrok naruszający Twoje prawa zostanie zmieniony na Twoją korzyść.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

W niniejszym artykule omówię sposób wykonywania wyroków orzeczonych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Innymi słowy mówiąc artykuł będzie poświęcony omówieniu, co się dzieje, gdy Twoja skarga zostanie przyjęta do rozpoznania i Europejski Trybunał Praw Człowieka wyda wyrok. Zagadnienie to zostało uregulowane w art. 46 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Państwa związane Konwencją są zobowiązane do przestrzegania ostatecznego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Nad wykonywaniem wyroków czuwa Komitet Ministrów.

Środki wykonania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka można podzielić na:

  1. środki o charakterze indywidualnym – środki te odnoszą się do osoby skarżącej;

  2. środki o charakterze ogólnym – środki te mają na celu wyeliminowanie pojawiania się podobnych naruszeń w przyszłości.

Ad. 1. Środki o charakterze indywidualnym

Środki o charakterze indywidualnym składają się z dwóch głównych elementów:

  1. spełnienia przez Państwo obowiązku zapłaty słusznego zadośćuczynienia;

  2. usunięcia skutków stwierdzonego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka naruszenia.

O ile zapłata słusznego zadośćuczynienia przez Państwo nie sprawia większych problemów, o tyle trudniejsze jest usunięcie skutków naruszenia. Co do zasady Państwo posiada swobodę w wyborze środków, które będą prowadzić do wykonania orzeczenia, jednak Europejski Trybunał Praw Człowieka coraz częściej sugeruje Państwu jakie środki powinno podjąć.

Przykład: Jeżeli złożyłeś skargę na naruszenie Twojego prawa do rzetelnego procesu, ponieważ nie doręczono Ci uzasadnienia wydanego wobec Ciebie wyroku mimo że złożyłeś wniosek, to Komitet Ministrów dopilnuje, żeby Państwo zapłaciło Ci słuszne zadośćuczynienie i usunęło wadliwą procedurę, która przyczyniła się do naruszenia Twoich praw.

Ad. 2. Środki o charakterze ogólnym

Środki o charakterze ogólnym mają na celu zapobiec pojawianiu się podobnych naruszeń w przyszłości. Państwa mają swobodę w wyborze sposobu wykonania orzeczenia pod warunkiem, że dokonają takich zmian by zapewnić ochronę praw i wolności zagwarantowanych przez Konwencję o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności. Czasami może to wiązać się nawet z koniecznością wprowadzenia przez Państwo odpowiednich zmian w Konstytucji.

Wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka a prawomocność wyroku krajowego

Przy wykonywaniu wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pojawia się problem jak usunąć naruszenie, które zostało spowodowane przez prawomocny wyrok. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie ma kompetencji do uchylania krajowych decyzji czy wyroków, dlatego w swoim orzecznictwie nakazuje Państwom usunięcie skutków naruszenia. Najlepszym sposobem na rozwiązanie tego problemu jest zastosowanie procedury wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania.

Możliwość wznowienia postępowania w polskim porządku prawnym została uregulowana w art. 540 § 3 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem: „Postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską”.

Podobna regulacja znajduje się również w prawie administracyjnym. Zgodnie z art. 272 ust. 3 ustawy Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi: „Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego”.

Niestety w obecnym stanie prawnym brak jest podobnej regulacji w postępowaniu cywilnym. Problem ten był również przedmiotem zainteresowania Rzecznika Praw Obywatelskich jednak do dnia dzisiejszego nie wprowadzono zmiany art. 401 kodeksu postępowania cywilnego, która pozwoliłaby na wznowienie postępowania ze względu na rozstrzygnięcie organu międzynarodowego. Wobec tego obecnie nie istnieje możliwość wznowienia postępowania cywilnego w związku z wydaniem wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Podsumowując, musisz wiedzieć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka nie ma kompetencji do uchylenia krajowego rozstrzygnięcia naruszającego Twoje prawa – takie uprawnienie ma wyłącznie Państwo. Jednak na podstawie wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku możesz domagać się od Państwa wznowienia postępowania. Ponadto, Europejski Trybunał Praw Człowieka orzeknie dodatkowo o słusznym zadośćuczynieniu, jakie Państwo będzie musiało Ci zapłacić.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz