Czajka przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego

W niniejszym artykule w dalszym ciągu będę omawiać naruszenie przez Polskę prawa do rzetelnego procesu karnego na przykładzie konkretnej skargi. Tym razem zarzuty Skarżącego dotyczyły przewlekłości postępowania toczącego się w kraju, zbyt długiego okresu stosowania tymczasowego aresztowania oraz naruszenia prawa do obrony Skarżącego.

Jeżeli interesuje Cię ta tematyka to zapraszam również do innych artykułów, które znajdziesz na blogu m.in.:

  1. Sprawa Kwiatkowski przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu karnego

  2. Sprawa Mogielnicki przeciwko Polsce jako przykład naruszenia prawa do rzetelnego procesu karnego

  3. Adamkiewicz przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu

W pierwszej kolejności jednak przypomnę, na czym polega prawo do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to zostało uregulowane w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jest uznawane za jedno z ważniejszych uprawnień każdego człowieka. Niestety jest również bardzo często naruszane przez Państwa – strony Konwencji.

Prawa do rzetelnego procesu ma różne oblicza, do których zaliczyć można m.in.:

  1. sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy

  2. rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie

  3. wydania wyroku przez niezawisły i bezstronny sąd

  4. jawności postępowania

  5. domniemania niewinności

  6. informacji o przyczynach skierowania przeciw niemu oskarżenia

  7. przygotowania się do obrony

  8. obrony, w tym również obrony z urzędu

  9. korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

Skarga złożona przez Marka Czajkę toczyła się pod nr 15067/02. Przeciwko Skarżącemu toczyło się postępowanie karne, w którym był on oskarżony o popełnienie przestępstwa rozboju, porwania oraz kradzieży. Skarżący zarzucił w skardze do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że:

  1. zastosowano wobec niego przez zbyt długi okres tymczasowego aresztowania, które trwało 5 lat, 5 miesięcy i 11 dni

  2. nastąpiła przewlekłość toczącego się przeciw Skarżącemu postępowania karnego

  3. doszło do naruszenia prawa do obrony Skarżącego oraz Przewodniczący, który prowadził sprawę był stronniczy.

Stan faktyczny:

Skarżący został aresztowany przez Policję w dniu 8 maja 1999 r. z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia rozboju, porwania oraz kradzieży. Przez cały czas trwania procesu sądowego wobec Skarżącego stosowano tymczasowe aresztowanie, które było wielokrotnie przedłużane. W dniu 28 stycznia 2002 r., czyli prawie po trzech latach został wydany wyrok skazujący Skarżącego na 15 lat pozbawienia wolności. Jednakże powyższy wyrok został uchylony przez Sąd Apelacyjny, który następnie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie Sąd Apelacyjny przedłużył tymczasowe aresztowanie zastosowane wobec Skarżącego wskazując, że w sprawie Marka Czajki zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, grozi mu surowa kara i istnieje obawa matactwa. Liczne odwołania składane przez Skarżącego na przedłużenie wobec niego stosowania tymczasowego aresztowania nie przyniosły skutku.

Zgodnie z polskim kodeksem postępowania karnego tymczasowe aresztowanie jest środkiem wyjątkowym, który należy stosować tylko:

  1. w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego popełnieniu nowego ciężkiego przestępstwa, jak również

  2. gdy dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że to oskarżony popełnił zarzucany mu czyn.

Warto również wskazać, że w czasie gdy niniejsza sprawa była rozpoznawana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (tj. w 2007 r.) postępowanie wobec Skarżącego w dalszym ciągu toczyło się na skutek przekazania przez Sąd Apelacyjny sprawy do ponownego rozpoznania.

W międzyczasie, tj. w 2004 r. Skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania na skutek której Sąd zasądził 3 tys. zł z racji stwierdzenia przewlekłości postępowania. Ponowna skarga złożona w 2006 r. została oddalona.

Zarzuty Skarżącego:

Skarżący postawił w sumie trzy zarzuty:

  1. naruszenie art. 5 § 3 Konwencji zgodnie z którym: „Każdy zatrzymany lub aresztowany (…) ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas postępowania” – zdaniem Skarżącego długość stosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania (5 lat 5 miesięcy i 11 dni) naruszała ten przepis

  2. naruszenie art. 6 § 1 Konwencji, tzn. naruszenie prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie – w trakcie rozpoznawania sprawy przez Trybunał (2007 r.) postępowanie karne przeciwko Skarżącemu w dalszym ciągu toczyło, mimo iż akt oskarżenia został przesłany do Sądu 25 stycznia 2000 r.

  3. oraz naruszenie art. 6 § 1, 2, 3 Konwencji, tj. naruszenie prawa do obrony Skarżącego oraz stronnicze zachowanie się sędzi przewodniczącego – w skardze niniejszy zarzut nie został szerzej opisany.

Zgodnie z procedurą postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka zwrócono się do polskiego Rządu celem wydania opinii

Stanowisko Rządu:

Rząd polski wskazał, że:

  1. tymczasowe aresztowanie było zgodne z art. 5 § 3 Konwencji, gdyż uzasadniała je powaga zarzutów jakie postawiono Skarżącemu oraz skomplikowany charakter sprawy

  2. Skarżący nie może być dalej uważany za ofiarę przewlekłości postępowania, ponieważ Sąd Apelacyjny rozpoznający jego skargę na przewlekłość postępowania zasądził Skarżącemu zadośćuczynienie w kwocie 3 tys. zł.

Rozstrzygnięcie sprawy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka:

Trybunał zgodził się z twierdzeniem Rządu, że podejrzenie, że Skarżący popełnił przestępstwo mogło początkowo uzasadniać zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania, podobnie jak grożąca Skarżącemu surowa kara. Jednak zdaniem Trybunału z upływem czasu nie mogło to stanowić podstawy wyjątkowo długiego okresu tymczasowego aresztowania. Ponadto Trybunał zauważył, że władze nawet przez chwilę nie rozważały zastosowania wobec Skarżącego innego środka zapobiegawczego. Dlatego zdaniem Trybunału podstawy stosowania tymczasowego aresztowania nie były „odpowiednie” i „wystarczające” dla uzasadnienia przetrzymywania Skarżącego w areszcie przez ponad 5 lat wobec czego należało uznać pierwszy zarzut za zasadny.

Odnośnie zarzutu przewlekłości postępowania Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że długość postępowania należy ocenić z uwzględnieniem skomplikowanego charakteru sprawy, zachowania Skarżącego oraz władzy, jak również istotności rozstrzygnięcia dla Skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz fakt, że nawet po stwierdzeniu przewlekłości przez sąd krajowy postępowanie w dalszym ciągu toczyło się zbyt długo, Trybunał uznał, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji.

Rozważając trzeci zarzut Skarżącego (dot. niesprawiedliwego postępowania i stronniczości sędziów) Europejski Trybunał Praw Człowieka zauważył, że w tej kwestii możliwe jest rozpoznanie sprawy na poziomie krajowym, ponieważ nie zostały wykorzystane jeszcze środki odwoławcze dostępne w kraju. Wobec tego wskazał Skarżącemu, że może jeszcze wykorzystać kasację.

Więcej na ten temat możesz przeczytać tutaj: Obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych.

Jeżeli jesteś w podobnej sytuacji, tzn. stosowane wobec Ciebie tymczasowe aresztowanie trwało dłużej niż było to uzasadnione okolicznościami postępowania, toczące się postępowanie było przewlekłe albo doświadczyłeś stronniczości sędziego to pamiętaj, że możesz skorzystać z międzynarodowej ochrony Twoich praw, którą gwarantuje Europejski Trybunał Praw Człowieka. Pamiętaj, że każda sprawa jest rozpoznawana indywidualnie i z uwzględnieniem towarzyszących jej okoliczności, dlatego pamiętaj, że zbyt długi okres tymczasowego aresztowania nie musi wynosić kilku lat. Jeżeli nie groziła Ci surowa kara i prawdopodobieństwo, że popełniłeś zarzucany Ci czyn było znikome, to nawet bardzo krótkie tymczasowe aresztowanie będzie uznane za naruszenie Twoich praw i będzie podstawą do zasądzenia na Twoją rzecz słusznego zadośćuczynienia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Monika Kołodziejczyk

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Print
  • Digg
  • Sphinn
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Mixx
  • Google Bookmarks
  • Blogplay
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czajka przeciwko Polsce jako przykład skargi na naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego

  1. admin pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


8 × = 32

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>